Barış İçin Çocukların Sesi Gerekli

Çarşamba, 28 Ekim 2026

TOKYO, Japonya, 23 Ekim 2026 (IPS) – BİZ, BİRLEŞMİŞ MİLLETLERİN ÜYELERİ, atadığımız bu kararlılıkla, yaşamımızda iki kez insanoğluna tahmin edilemeyecek kadar acı getiren savaşı gelecek nesillerden uzak tutmaya karar verdik. Birleşmiş Milletler bu taahhütle kuruldu.

Çocuklar, insanlığın üçte birinden fazlasını oluştururken, savaştan orantısız biçimde etkileniyor. Oysa çocukların sesi nadiren duyuluyor ve çocuklar barış süreçlerinden büyük ölçüde dışlanıyor.

Machel’den Güvenlik Konseyi’nin 2427 Sayılı Kararına

Graça Machel, otuz yıl önce, çığır açan “Silahlı Çatışmanın Çocuklar Üzerindeki Etkileri” adlı raporunda Birleşmiş Milletlere şunları söyledi: “Açıkça, çocukları korumanın en etkili yolu silahlı çatışmaların patlak vermesini önlemektir”; “Herkesin karar alma süreçlerinde adil bir paya sahip olduğunu hissetmesi gerekir” diyerek gençlerin “sadece kurban olarak değil, çözüm üretiminin aktif aktörleri olarak” görülmesi gerektiğini vurguladı.

Çocuk katılımı, Silahlı Kuvvetler veya Silahlı Gruplarla İlişkili Çocuklara İlişkin Paris İlkeleri ve Yönergeleri’nde (2007) vurgulandı. Orijinal Machel raporunda çocuk katılımına daha az önem verilmiş olsa da, 10 yıllık stratejik değerlendirmede (2009) bu konu önemli bir mesele olarak öne çıkarıldı ve “Barış Yapıcılar olarak Çocuklar” başlığı altında tümüyle bir bölüm ayrıldı. Bu tanım, Üye Devletleri ve BM sistemini çatışma döngüsünün her aşamasında “çocukların görüşlerinin dikkate alınmasını sağlamak” ve çatışma sonrası toparlanma, yeniden inşâ ve barış inşa süreçlerinde çocukların görüşleri dikkate alınarak onların “güçlendirilmesini” tam olarak dikkate alıp önceliklendirmek üzere Güvenlik Konseyi’nin 2427 Sayılı Kararı’na (2018) yol açtı.

Katılım: bir çocuğun hakkı ve barışın itici gücü

Çocukların katılımı, en geniş şekilde onaylanan Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin (1989) bir hakkıdır. Çocuklar, çatışma bağlamı da dahil olmak üzere kendilerini etkileyen tüm konularda dinlenmeli ve görüşlerine uygun önem verilmelidir. Çocukların katılımı, çatışma önleme, çatışma sırasındaki korumaları, iyileşme, topluma kazandırma ve telafi açısından kritik önem taşır. Çocuklar aynı zamanda bölünmüş, parçalanmış toplulukları bir araya getiren, sosyal uyumu sağlayan ve barış inşasında katalizör rolü oynayan aktörler olarak da önemli bir rol oynayabilir.

Çocukların katılımına yönelik ek bir çağrı için biriken ivme, Güvenlik Konseyi’nin Kolombiya’dan eski bir çocuk askerinden (2018), Mali’den 15 yaşında bir kızdan (2020) ve Kamerun’dan 18 yaşında barış inşası aktivistinden (2023) görüşlerini dinlemesiyle güçlendi. Üç konuşmacının da çocukların katılımını istemesi dikkat çekti.

Çatışmadan etkilenen çocuklar için özel önem taşıyan, BM Genel Kurulu’nun çocuklar ve silahlı çatışma mandasını oluşturmasının 30. yıldönümünde, İnsan Hakları Konseyi, silahlı çatışmadan etkilenen çocukların haklarına adanmış 61/21 sayılı kararında çocuk katılımına yönelik çağrının kapsamını genişletti. Konsey, devletleri çatışma önleme, barış ve çatışma sonrası süreçler dahil olmak üzere çatışma döngüsünün tamamında, koruma, adalet, hesap verebilirlik, telafi ve iyileşme dahil olmak üzere, silahlı çatışmadan etkilenen çocukların politika ve programların tasarımı, uygulanması, takibi ve değerlendirmesine anlamlı bir katılımını sağlamaya davet etti.

Bu karar özellikle önem taşır. Çatışma durumundaki 10 ülkeden 12-17 yaşları arasında 24 çocuk, penholder’larından biri olan Avrupa Birliği ile bir görüşmede görüşlerini paylaştı ve önerilerinin çoğu kararın şekillenmesine katkı sağladı (Child Rights Connect, toplantı raporu ve Çocuk Dostu Kılavuz, 2026).

Çocukların silâhlı çatışmalara dahil edilmesi konusunun, Genel Kurul tarafından oluşturulan Machel Raporu için temel oluşturan Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne derinlemesine yerleşmesi, Güvenlik Kurulu tarafından güçlendirilmesi, şimdi İnsan Hakları Kurulu tarafından çocuk hakları perspektifinden tamamlanmaktadır. Bu, Barış ve güvenlik ayağı dahil olmak üzere tüm BM sisteminde çocuk haklarının ana akışa dahil edilmesine yönelik BM Genel Sekreteri’nin 2023 tarihli Yol Gösterici Notu çağrısıyla tamamen uyumludur.

Sonraki adımlar için üç öneri

İlk olarak, BM mekanizmaları, devletler ve sivil toplum, çocukların anlamlı katılımını gerçeğe dönüştürmek için çocuklarla ve gençlerle ortaklığı desteklemeli ve güçlendirmelidir. İkinci olarak, çocuklar, silâhlı kuvvetlere ve silâhlı gruplara bağlı çocukların hak sahibi ve değişim özneleri olarak oynayabileceği dönüştürücü rolü vurgulayan, Fransa’ın UNICEF ile birlikte Şubat 2027’de toplanacak Paris İlkeleri’nin 20. yıl dönümünü anma konferansına dahil edilmelidir. Üçüncü olarak, çocukların katılımı, Genel Kurul’un 80/269 sayılı (2026) kararıyla ilan ettiği Gelecek Nesiller için Barışın Güçlendirilmesi Uluslararası On Yılı’nın (2027-2036) başlangıç yılı olan, 2027 Haziran’ındaki yıllık barış inşası haftasından itibaren, küresel barış inşası mimarisinde ve alanında desteklenmelidir.

Dr. Mikiko Otani, uluslararası bir insan hakları avukatı olarak geniş çapta tanınan, Cenevre merkezli, çocuk haklarını teşvik eden küresel bir STK ağı olan Child Rights Connect’in şu anda başkanıdır. Sekiz yıllık üyeliğinin iki dönemi sırasında Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi’nin başkanlığını (2021-2023) üstlenmiştir.

IPS BM Bürosu

IPS, merkezinde küresel bir haber ajansı bulunan uluslararası bir iletişim kurumudur ve gelişme, küreselleşme, insan hakları ve çevre konularında Güney’in ve sivil toplumun sesini yükseltmektedir
Telif Hakkı © 2026 IPS-Inter Press Service. Tüm hakları saklıdır. – Şartlar ve Koşullar