Nijerya’da Güvenliksizlik: 30 Eyalet Meclisi, Okay Eyaleti Polisine Destek İçin Toplandı

30 eyalet meclisi, eyalet polisini onaylayarak Nijerya’nın merkeziyetsiz polis uygulamalarına daha da yaklaşması. Ancak anayasal onay, operasyonel mevzuat, finansman, güvenceler ve uygulama zorlukları başarı için kritik önem taşıyor. Yazan Sunday Aborisade.

Nijerya’da eyalet polisinin kurulmasına dair onlarca yıllık tartışma, önerilen anayasal değişikliğin en az 30 eyalet meclisi tarafından onaylanmasının ardından belirleyici bir dönüm noktasına yaklaşıyor.

Senato Başkanı Senator Opeyemi Bamidele tarafından duyurulan bu gelişme, ülkenin güvenlik mimarisini merkeziyetsizleştirme ve mevcut federal yapıya ek olarak eyalet hükümetlerinin kendi polis teşkilatlarını kurmasına olanak tanıyan bir polis düzenlemesi getirme çabalarında önemli bir kilometre taşı niteliği taşıyor.

Şebekelik, kaçırma, terör, toplu çatışmalar ve diğer şiddetli suçlarla mücadele eden bir ülke için önerilen bu reform, ulusal güvenlik, federalizm ve can ile mal güvenliği açısından derin sonuçlar doğuruyor.

Son haberler için WhatsApp | LinkedIn ‘dan bizi takip edin

Bununla birlikte, mevzuat alanında sağlanan bu başarıdan kaynaklanan coşku ötesinde, Nijeryalıların birbirinden ayrı ancak birbirini tamamlayan iki girişimi anlaması gerekiyor: eyalet polisine anayasal yetki sağlamayı hedefleyen 2026 Anayasa (Altıncı Değişiklik) Tasarısı ile operasyonel, idari ve düzenleyici çerçeveyi kurmayı öngören önerilen Ulusal Polis Tasarısı 2026.

İlki anayasal temeli sağlarken, ikincisi reformu hayata geçirmek için gereken kurumsal düzenlemeleri, standartları ve güvenceleri belirliyor.

Bu ayrım önemlidir çünkü anayasal değişikliğin onaylanması, valilere polis memurları işe almayı, komutanlıklar kurmayı veya bağımsız polis operasyonlarını başlatmayı otomatik olarak yetkilendirmiyor.

Eyapolis taraftarları, Nijerya’nın merkeziyetsiz polis yapısının, bu büyüklükte, nüfusa ve güvenlik karmaşıklıklarına sahip bir federasyon için yetersiz hale geldiğini sürekli olarak savunuyor.

Savunucular, tek bir ulusal polis örgütünün 36 eyalet ve Başkent Bölgesi’nde toplulukların karşılaştığı özgün güvenlik zorluklarına her zaman etkili bir şekilde yanıt veremeyeceğini savunuyor.

Eyale governments, topluluklarına daha yakın oldukları için yerel tehditleri belirleme, araziyi anlama, yerel dillerde iletişim kurma ve suç faaliyetlerini önleyebilecek istihbarat ağları geliştirme konusunda daha uygun konumda olarak değerlendiriliyor.

Eleştirmenler ise valilerin eyalet polis oluşumlarını siyasi korkutma, muhaliflere zulmetme ve muhalif sesi bastırma araçlarına dönüştürebileceğinden endişe ediyor. Bazıları ise birkaç eyaletin düzgün ekipmanla donatılmış ve profesyonelce eğitilmiş bir polis örgütünü sürdürme maliyet kapasitesini sorguluyor.

Bu kaygılara rağmen Ulusal Meclis, süreci oldukça ilerletti.

Senato, Eyalet Polisi Anayasa Değişikliği Tasarısı’nı 24 Haziran 2026’da, Temsilciler Meclisi ise 23 Temmuz’da kabul etti. Her iki meclisten de geçişinin ardından Ulusal Meclis Kâtibi Kamoru Ogunlana, öneriyi görüşme ve kabul için 16 Eylül’de 36 eyalet meclisine iletti.

1999 Anayasası’nın 9(2) maddesine göre, bir değişiklik en az üçte iki oranında tüm eyalet meclisinden geçiş gerektirir. 36 eyaletle anayasal gereklilik 24’tür.

23 Ekim’de Ulusal Polislik Tasarısı üzerine Cumhurbaşkanlığı Çalışma Grubu, gerekli eşiğin aşıldığını duyurdu. Altı gün sonra, 29 Ekim’de Bamidele, Ulusal Meclis’in en az 30 eyalet meclisinin değişikliği onayladığını gösteren resmi raporlar aldığını açıkladı.

Anayasal gerelilik 24 onayın sağlanmasıyla zaten karşılanmış olsa da, ek onaylar önerilen reform için daha geniş bir siyasi temin sağlıyor.

Aynı zamanda 1999 Anayasası’nın Gözden Geçirilmesine ilişkin Senato Komitesi Başkan Yardımcısı olan Bamidele, bu gelişmeyi tarihi bir başarı olarak nitelendirdi.

Meclisin, bekleyen yasama işlemlerini tamamlayıp değişikliği en geç Aralık 2026’da Cumhurbaşkanı Bola Tinubu’nun onayına sunmayı planladığını belirtti.

Kalan işlemler arasında eyalet meclislerinden gelen raporların görüşülüp birleştirilmesi ve Cumhurbaşkanına göndermeden önce iki meclisin gerekli kararları kabul etmesi yer alıyor.

Senato Lideri, önerilen reformun eyalet orduları kurmayı veya Federal Hükümetin yetkilerini zayıflatmayı amaçlamadığını vurguladı. Aksine, anayasal güvenceler, profesyonel standartlar, denet mekanizmaları ve insan hakları korumaları çerçevesinde faaliyet gösteren, eyalet önderliğinde ve topluluk temelli polis düzenlemeleri oluşturacak.

Devam eden tartışmanın belki de en önemli konusu, anayasal değişiklik ile Ulusal Polis Yasası arasındaki ayrım.

2026 Anayasa (Altıncı Değişiklik) Yasası, Nijeryanın mevcut merkezileşmiş polis düzenlemesinden Federal Hizmet ve Eyalet Hizmetlerinden oluşan ikili yapıya geçişi için yasal dayanak sağlıyor.

Pratik açıdan, bireysel eyaletlerin kendi polis örgütlerini kurmasını engelleyen anayasal engelleri kaldırıyor.

Öte yandan Ulusal Polis Yasası, işe alım şartları, eğitim usulleri, kurumsal sorumluluklar, hesap verebilirlik mekanizmaları, finansman düzenlemeleri ve minimum profesyonel standartlar dahil olmak üzere operasyonel çerçeveyi sağlayacak.

Bu, anayasal iznin otomatik olarak operasyonel hazırlığa dönüştüğü anlamına gelmiyor.

Ulusal Polis Yasası üzerindeki Cumhurbaşkanlığı Çalışma Grubu, Cumhurbaşkanının Başbakan Yardımcısı Onurlu Femi Gbajabiamila başkanlığında kapsamlı yasama çerçevesini geliştirmek amacıyla kuruldu.

19 Ekim’de grup, taslak Ulusal Polis Yasası 2026’yı, yasama metni hazırlama incelemesi ve doğrulama amacıyla Federal Adalet Bakanlığına, 29 sonuçlandırıcı değişiklik yasasıyla birlikte sundu.

Sunulan yasa tasarısının, tek ulusal bir polis örgütü etrafında kurgulanmış ve eyalet polis hizmetlerinin getirilmesiyle tutarsız hale gelebilecek mevcut hukuki düzenlemeleri ele alması bekleniyor.

Rasmi Ulusal Polisleşme Yasası bilgi portalı, anayasa değişikliğinin kapsayıcı ve aşamalı olduğunu açıklıyor.

Sunulan düzenlemeye göre bir eyalet, polis hizmetini kurma konusunda anayasal yetkiye sahip olsa da, gerekli eyalet mevzuatını yürürlüğe koymadan ve Ulusal Meclis’in bir yasasıyla öngörülen ulusal asgari standartlara uygunluğunu belgelemekten geçmeden operasyonel polisliği başlatamaz.

Bu nedenle anayasa değişikliği ile Ulusal Polisleşme Yasası birlikte ilerlemelidir. Biri hukuki zemini kurarken, diğeri uygulamanın kurumsal makinasını sağlar.

Sunulan düzenleme, ulusal polislik görevleri ve federal suçlardan sorumlu olmaya devam eden Federal Polis Hizmeti ile gerekli hukuki, idari, operasyonel ve mali şartları karşılayan eyaletlerce kurulan ayrı Eyalet Polis Hizmetleri olmak üzere iki düzeyde polis yönetimi getirecek.

Amaç, eyalet polis memurlarının yetki alanları içindeki güvenlik tehditlerine daha doğrudan tepki verebilmesini sağlarken, federal polisin ulusal koordinasyon gerektiren görevleri üstlenmesidir.

Bunlar terörizm, örgütlü suç, federal suçlar ve ayrı eyalet sınırlarını aşan güvenlik zorluklarıdır.

Nihai yasa, sorumlulukların ve komuta yapılarının kesin bölüşümünü belirleyecek.

İşbirliği aynı zamanda esas olacaktır. Örneğin, mağdurların veya şüphelilerin eyalet sınırları arasında hareketini içeren kaçırma olayları, etkilenen eyalet polis birimleriyle federal güvenlik kurumları arasında koordineli operasyonlar gerektirecektir.

Aynı şekilde, birkaç eyalette faaliyet gösteren örgütlü suç ağları, istihbarat paylaşımı, bütünleşmiş suç bilgisi yönetimi ve açıkça tanımlanmış komuta sorumlulukları olmadan etkili biçimde yüzleşilemez.

Bu nedenle önerilen sistemin başarısı, farklı polislik seviyeleri arasındaki rekabetten çok işbirliğine bağlı olacaktır.

Devlet polisinin en güçlü itirazlarından biri, valilerin yeni kurumları siyasi muhalefete, eleştirenlere ve demokratik faaliyetlere karşı seferber edebileceği korkusudur.

Bu kaygılar, özellikle devlet yönetimleri ile muhalefet partileri arasındaki ilişkilerin yoğun rekabetle karakterize edildiği bir siyasi ortamda görmezden gelinemez.

Bu yüzden önerilen Ulusal Policing Yasası, hesap verebilirliğe, bağımsız gözetime, profesyonel standartlara ve insan haklarının korunmasına önemli ölçüde önem vermektedir.

Çerçevesi; alım, seçim ve uygunluk değerlendirmesi, eğitim, disiplin, şikayet yönetimi, ateşli silah kontrolü, mali sürdürülebilirlik ve kurumsal gözetim gibi düzenlemeye muhtaç kritik alanları belirlemektedir.

Aynı zamanda, herhangi bir devlet polis teşkilatı faaliyetlere başlamadan önce bağımsız gözetim düzenlemelerini ve devlet hazırlığı sertifikasını öngörmektedir.

Federasyon Savcısı ve Adalet Bakanı Lateef Fagbemi, daha önce önerilen mevzuatın devlet polisinin siyasi takibin aracı haline gelmesini önlemeyi amaçladığını vurgulamıştı.

İslahın kamu güvenine sahip olabilmesi için devlet polis kurumları, valilerin ya da siyasi makam sahiplerinin kişisel çıkarlarına değil, Anayasa ve yasa karşı hesap verebilir kalmalıdır.

Bu nedenle bağımsız şikayet mekanizmaları, şeffaf alım, profesyonel disiplin ve yargı gözetimi vazgeçilmez olacaktır.

Başka bir büyük zorluk, devlet polis teşkilatlarının kurulması ve sürdürülmesinin mali boyutlarıyla ilgilidir.

Nijerya’nın 36 eyaletinin farklı gelir profilleri, ekonomik kapasiteler ve rekabet eden kalkınma öncelikleri bulunmaktadır.

Bazıları modern polis teşkilatlarını kurabilecek kaynaklara sahip olurken, diğerleri alım, eğitim, maaşlar, emeklilik maaşları, ekipman, araçlar, iletişim tesisleri ve operasyonel yerleşim alanlarını finanse etmekte zorlanabilir.

Polis örgütlenmesi, memurların işe alımını ve üniforma sağlanmasını ötesinde bir süreci içerir. Sürdürülebilir finansman, sürekli mesleki gelişim, yeterli ekipman ve kabul edilebilir operasyonel standartları koruyabilen kurumsal yapılar gerektirir.

Ulusal Polislenme Yasası’nın, sürdürülebilir finansman, ulusal standartlar ve olası destek hibeleriyle ilgili düzenlemeler aracılığıyla bu kaygılara yanıt vermesi bekleniyor.

Önemli olan, kendi polis hizmetlerini derhal kurmaya hazır olmayan eyaletlerin, Federal Polis’in sağladığı yardımdan yararlanmaya devam etmesi bekleniyor.

Bu kademeli düzenlemenin, bağımsız polis teşkilatlarını derhal kuramayan eyaletlerde güvenlik açıkları yaratmadan reformun yürütülmesi amaçlanıyor.

Buna rağmen, Ulusal Meclis’in nihai mevzuatın, finansman sorumluluklarını ve bir eyaletin mali ve kurumsal olarak hazır olduğunun belirlenmesine ilişkin şeffaf kriterleri açık biçimde tanımlaması gerekir.

Bu tür düzenlemeler olmadan, merkezsizleştirilmiş polislenme, federasyon genelinde güvenlik kapasitesinde önemli uçurumlar yaratabilir.

Eyalete ait polislerle ilgili gelişmeler, 2027 genel seçimleri öncesinde aynı zamanda bir boyut da kazandı.

Kuzeydeki 19 eyalette üyeliği bulunan kuzey gençlik örgütü Arewa Revival Project üyelerinin Abuja’daki ziyaretinde konuşan Senato Başkanı Senator Godswill Akpabio, Nijerya’nın yakında merkezsizleştirilmiş polislenmeyi benimsemeye hazır olabileceğine dair iyimserliğini dile getirdi.

Kırk eyalet meclisinin anayasa değişikliğini onayladığını belirterek, gelişmeyi ulusal güvenliğin iyileştirilmesine yönelik önemli bir adım olarak niteledi.

Akpabio, bu fırsatı kullanarak Başkan Tinubu’nun yeniden seçilmesi için de destek aradı ve kuzey gençliklerini, yönetim için taban desteğini seferber etmeye çağırdı.

Yorumları, siyasi partilerin ve destekçilerinin bir sonraki genel seçime hazırlanırken, yönetişim, güvenlik reformları ve seçim politikası arasındaki artan iç içe geçmeyi yansıtıyor.

Bununla birlikte, önerilen eyalet polisinin kurulması, partizan bir siyasi başarıdan çok ulusal bir kurumsal reform olarak değerlendirilmelidir. Nihai başarısı veya başarısızlığı, siyasi bağlılıklarından veya ilgili eyaletleri yöneten partilerden bağımsız olarak tüm Nijeryalıları etkileyecektir.

Anayasal eşik aşıldıktan sonra, dikkat artık geride kalan yasama ve icra sorumluluklarına kayacaktır.

İlk olarak, Ulusal Meclis, Ealet Meclislerinden alınan raporların birleştirilmesi ve değerlendirilmesini tamamlamalıdır. Her iki meclis de ardından anayasal değişikliği Cumhurbaşkanı’nın onayına sunmadan önce gerekli kararları geçmelidir.

Bamidele, Ulusal Meclis’in bu işlemleri Aralık 2026’ya kadar tamamlamayı amaçladığını belirtti.

İkinci olarak, Başkanlık Çalışma Grubu, önerilen mevzuatın gerekli icra ve yasama süreçlerinden geçmeden önce Ulusal Polis Yasası’nın ve buna eşlik eden dolaylı değişikliklerin gözden geçirilmesi ve doğrulanmasını tamamlamalıdır.

Üçüncü olarak, Ulusal Meclis’in operasyonel çerçeveyi, özellikle federal ve eyalet yetkileri, işe alım, finansman, gözetim, istihbarat paylaşımı, insan hakları ve hesap verebilirlik konusundaki hükümleri titizlikle değerlendirmesi gerekmektedir.

Dördüncü olarak, bireysel eyaletlerin kolaylaştırıcı yasaları çıkarması ve polis hizmetlerini kurmaya hazır olduklarını göstermesi beklenmektedir.

Bu, anayasal değişiklik ve Ulusal Polis Yasası tamamlanmış olsa bile, operasyonların başlatılmasının her eyaletin öngörülen koşullara uymasına bağlı olduğu anlamına gelmektedir.

Bu nedenle, bazı eyaletler, finansal ve kurumsal hazırlıklarına bağlı olarak polis hizmetlerini diğerlerinden daha erken kurabilir.

İlginçtir ki, Bamidele’nin Kuru’daki Ulusal Politika ve Stratejik Çalışmalar Enstitüsü’nde yaptığı konuşma, eyalet polisi tartışmasının ötesine geçerek Nijerya’daki yasa yapımının kalitesi hakkında önemli bir başka soruyu da gündeme getirmiştir.

10. Ulusal Meclisin, yasalaştırılan kanunların sayısından çok, vatandaşlar üzerindeki ölçülebilir etkisiyle değerlendirilmesi gerektiğini savundu.

Meclisin yasama müdahalelerine örnek olarak öğrenci kredileri, asgari ücret, vergilendirme, sosyal yatırımlar, seçim yönetimi, siber suçlar, sigorta ve bölgesel kalkınma komisyonları gibi konılarda verilen yasaları gösterdi.

Bununla birlikte Senato Lideri, iyi yasaların tek başına iyi yönetimi garanti edemeyeceğini kabul etti. Yasaların ilgili, kanıta dayalı, uygulanabilir, yeterli şekilde finanse edilen, düzgün yönetilen, etkili şekilde izlenen ve periyodik olarak gözden geçirilmesi gerektiğini savundu.

Bu argüman, özellikle eyalet polisi girişimi açısından büyük ölçüde geçerlidir.

Nijerya, birçok kanunu mevzuata dahil etmiş ve sayısız kurum kurmuş olsa da, uygulama sıklıkla başlıca zorluk olmaya devam etmiştir.

Bu nedenle eyalet polisinin, yalnızca konuşmalar, törenler ve siyasi açıklamalar üzerinden kutlanan bir anayasal kilometre taşı haline gelmemesi gerekir.

Gerçek değeri, suç faaliyetlerini azaltıp azaltmadığı, istihbarat toplamanı iyileştirip iyileştirmediği, topluluk güvenini pekiştirip pekiştirmediği ve can ile mal korumasını daha etkili hale getirip getirmediği ile belirlenecektir.

Ulusal Meclis, nihai yasanın, federal ve eyalet polisi makamlarını hesap verebilir kılan ölçülebilir performans standartları ve mekanizmaları içermesini sağlamalıdır. Valiler ise, eyalet polisine olan bağlılıklarının, başka bir güvenlik kurumunu kontrol etmenin siyasi cazibesinin ötesine geçtiğini kanıtlamalıdır.

Sonuç olarak, anayasal değişikliğin en az 30 eyalet meclisi tarafından onaylanması, Nijeryanın daha duyarlı bir güvenlik mimarisine ulaşma çabasında önemli bir gelişmedir.

Ancak yol burada bitmiyor. Anayasal değişiklik tamamlanmalı, Ulusal Polislik Tasarısı yasalaşmalı, eyaletler gerekli kurumları kurmalı ve öngörülen güvenceler uygulanmalıdır.

Nijeryalılar için merkezi beklenti oldukça nettir: Acil durumlara daha hızlı yanıt veren, yerel güvenlik zorluklarını anlayan, suçları daha etkili biçimde önleyen ve vatandaşları korku veya önyargısız koruyan bir polis sistemi.

Bu reformun gerçek ölçütü, kurulyan devlet polisi komutanlıklarının ya da işe alınan memurların sayısı değil, Nijeryalıların daha güvenli ve özgüvenli bir ortamda yaşayıp yaşayamadıkları, çalışıp çalışamadıkları, gezip dolaşabildikleri ve günlük aktivitelerini sürdürebildikleri olacaktır.

Orijinal makale This Day sitesinde okunabilir.