Paris’ta son günlerde gençlerin önderliğinde düzenlenen gösterileri güvenlik güçleri denetiyor.
Matthias Kowasch ve Joseph Bohbot, yazarın sağladığı görsel (yeniden kullanılamaz)
-
Fransız yetkili, ana karada ve denizaşırı topraklarında gösterilere diyalog yerine tutuklamalar, polis şiddeti, sokağa çıkma yasakları ve kısıtlamalarla karşılık verdi.
-
Gençler, kötü eğitim, işsizlik ve fırsat eksikliğine eşitleyen ayrımcılık gibi temel konulara karşı protesto ediyor. Bu sorunlar, sosyo-ekonomik eşitsizliklerin aynı zamanda etnik ayrımcılıkla da bağlantılı olduğu Kanaky-Yeni Kaledonya’da özellikle ağır.
-
Geniş nesiller, siyasi liderlerin kendilerini görmezden geldiğini hissediyor; yaşlı seçmenler ise seçimlerde ve siyasi kararlarda daha büyük etkiye sahip. Hem Franza’da hem de Kanaky-Yeni Kaledonya’da protestocular seslerinin ve taleplerinin duyulmadığını düşünüyor.
Gösteriler Franza’da sürerken, aynı zamanda Avrupa çapında da devam ediyor; “Z kuşağı” olarak adlandırılan gençler Yunanistan, İspanya ve diğer ülkelerde protesto ediyor. Burada Franza’daki gösterilerin ardındaki güçleri inceliyor ve bunları, yarı otonom Pasifik toprağı Kanaky-Yeni Kaledonya’nın (KNC) geçmişteki olaylarıyla paralel olarak değerlendiriyoruz.
Bu sonbaharda tanık olduğumuz kitlesel gösterilerin kökleri, ekonomist Yann Algan’ın görüşüne göre küresel çevresel ve ekonomik krize, karanlık gelecek beklentilerine ve üniversite yerlerinin ile eğitimin fonlanmasının eksikliğine dayanıyor. Kayıp öğretmenlerin değiştirilmesi, kışın okullarda düzenli ısıtma ve daha küçük sınıflar gibi daha iyi koşullar talep eden lise öğrencilerinin düzenlediği gösteriler nispeten barışçıldı. Ağustos’ta 31’de başlayan, ardından Franza’da 700’den fazla okula ve üniversitelere hızla yayılan öğrenci hareketinde, polis tarafından göz yaşartıcı gaz ve Avrupa’nın büyük bir kısmında yasaklanan patlatıcı el bombaları kullanılarak gösteriler ve bloklar hızla bastırıldı.
17 Ekim’de Fransa’da 500.000-800.000 kişi; 5 Kasım’da ise 1,6 milyona kadar kişi gösteri yaptı. Polis ile çoğunlukla apolitik olan, ayrımcılık, hoşgörüsüz göçmenlik politikaları ve okul başarısızlığı karşısında radikalleşen ve altyapıyı tahrip eden, marketleri yağmalayan ayrıca Limoges’ın tarihsel neo-Renaissance tarzı belediye binası gibi okullara ve kamu binalarına saldıran sözde kissürler arasında şiddetli çatışmalar yaşandı.
Fransa’nın protesto polise yaklaşımı
Mayıs 2024’te Kanaky-Yeni Kaledonya’daki isyanla ilgili olarak protesto ve devlet tepkisi açısından dört benzerlik belirledik; bu isyanda seçim kanunu karşıtı bağımsızlık yanlısı gösteriler şiddete dönüştü ve 14 kişinin ölümüyle (çoğunluğu genç Kanak aktivistleri olmak üzere 12 yurttaş ve 2 polis) işletmelerin, okulların ve diğer altyapının tahrip edilmesiyle sonuçlandı.
İlk benzerlik, Fransız merkez-sağ hükümetinin muhalefete diyalogla değil, “kamu düzenini” geri kazanmak için askeri üslupta baskıyla yaklaşmasıydı. Bir hafta içinde, Fransa tarihindeki hiçbir sosyal harekette görülmediği kadar fazla, 5.000’i aşak öğrenci –çoğunluğu reşit olmayan– gözaltına alındı. Bu, tehdit olarak algılandı.
Birçok öğrenci ciddi şekilde yaralandı; bu da “sarı yelekliler”in de katıldığı daha güçlü bir muhalefete yol açtı. 17 Ekim’deki şiddetli olayların ardından İçişleri Bakanı orduyu ve terörle mücadele özel kuvvetlerini seferber etti. Genç göstericiler uzun süreli gözaltına alındı, çoğu zaman kötü koşullarda. Ardından birkaç gösteri talebi reddedildi ve sokağa çıkma yasakları getirildi. Kissürler‘in şiddeti farklı medyada öne çıkarılırken, polis şiddeti çoğu zaman hafifletildi.
Fransa’nın ulusal insan hakları kurumu, güvenlik kuvvetlerinin Fransa’daki (Ekim 2026) ve ayrıca Kanaky-Yeni Kaledonya’daki (Mayıs 2024) orantısız baskısını detaylandırdı.
KNC’de sokağa çıkma yasakları altı aydan fazla sürdü. Olağanüstü hal ilan edildi ve TikTok –ikisi de yaklaşık iki hafta– askıya alındı.
2024 yılında Yeni Kaledonya’da konuşlanan polisin oranı, 2026’da Fransa’ya göre dört kat daha yüksekti. Casseurs (kırıcılar) ile öğrenci göstericileri arasında ayrım her zaman kolay değildir ve polisin kendisi şiddetli saldırıların hedefi olsa da, (barışçıl) göstericilerin suçlu sayılması ve şiddetli baskı, özellikle yaş altı öğrencilerin sorgulama amacıyla gece boyu gözaltında tutulmasına dair raporlar eşliğinde her iki bölgede de uzun süreli bir kin oluşturuyor.
Yeni Kaledonya’da bağımsızlık yanlıları, Kanaklar, siyasi birlik CCAT ve (genç) yağmacıların tümü isyancı olarak etiketlendi. Bu, Yeni Kaledonyalı avukat Louise Chauchat’a göre sömürgeci bir (adaletsizlik) biçimi olarak görülüyordu.
İkinci olarak, tavizsiz bir tutum ve dinlememe söz konusu. 2021’de Yeni Kaledonya’da bağımsızlık yanlısı partiler, Covid-19 pandemisi sırasında kayıplarını yaslamak için üçüncü bağımsızlık referandumunun ertelenmesini istedi – istek reddedildi. 2024’te ise önce bağımsızlık müzakerelerini, sonra seçim kriterlerindeki değişikliği istediler. Yine de Fransız hükümeti, önerilen seçim değişikliklerini geçirmeye çalıştı. Ekim 2026’da Fransa’da Cumhurbaşkanı Macron ve hükümet, öğrencilerle diyalog açmakta tembel davrandı ve göstericiler hor görülüklerini hissetti.
Üçüncü paralel sosyo-ekonomik: kaliteli eğitimin eksikliği ve artan eşitsizlik. Bu, tabii ki yalnızca Fransa’ya özgü değil ve Avrupalı “sosyal sözleşmeler” istihdam, konut, eğitim ve geleceğe dair umut gibi temel alanlarda başarısız oluyor. Fransa’da ayrıca iş dostu politikalar ve daha zengin vatandaşları tercih eden bir vergi sistemi var. Gençler, özellikle göçmenler, Paris, Lyon ve Marseille gibi büyük şehirlerde uçan kiralama ücretleriyle karşı karşıya ve bu da öfkeyi besliyor.
Paris’teki son protestolar sırasında bir sahne.
Matthias Kowasch ve Joseph Bohbot, Yazar sağladı (yeniden kullanılamaz)
KNC’de sosyal eşitsizlikler çok daha derindir ve etnik eşitsizliklerle ve ayrımcılıkla iç içe geçmiştir. Örneğin, Kanak olmayanların yaklaşık %30’unun üniversite derecesi varken, Kanakların ancak %5-6’sının vardır. İşsizlikten daha fazla etkilenirler ve sağlık hizmetlerine ve kiralık kentsel konuta daha az erişimleri vardır.
Fransa’da gençlerin (15-24 yaş) işsizlik oranı 2025’te %19,8’e ulaştı. Fransa’daki siyasi sağ ve KNC’de düzensiz gençleri suçlarken, siyasi sol ve Fransız göçmenleri şiddetten sorumlu tutuyor; bu da Fransa’nın eşitlik ve kardeşlik değerleriyle çelişiyor.
Dördüncüsü, demografi. Yaşlı nesiller büyük ölçüde başkanlık ve diğer seçimleri belirler. 2025’tiden itibaren 50 yaşından seçmenler Fransa’da mutlak çoğunluğu oluşturuyor ve artık aşırı sağa engel olmuyorlar. Çoğu siyasi parti gençlerin önceliklerini ciddi şekilde ele almakta başarısız.
KNC’de seçmen mandayı da anahtardır. 1960’ların sonundan itibaren Kanaklar, nikel madenciliğindeki “patlama” ve Paris’in desteğiyle beslenen göçmenlikle nüfusun %50’sinden azını temsil ediyor. Sınırlı seçmeni daha yeni göçmenlere açmak, Kanak olmayan seçmenleri tercih etmek, birçok bağımsızlık yanlısı destekçi için kırmızı çizgidir. Yine Kanaklar seslerinin seyreltildiğini ve tanınmadığını hissediyor.
Bir gösterici, üzerinde
Matthias Kowasch ve Joseph Bohbot, Yazar tarafından sağlandı (yeniden kullanılamaz)
Araştırmamız (yakında Human Geography dergisinde yayımlanacak), devletin müdahaleci müdahalesinin kendisine geri döndüğüne dair sonuçlara götürüyor. Hükümetin ve polis güçlerinin şiddetin tırmanmasını, protesto hareketini halkın gözünde meşruiyetini kaybetmek için kullanıp kullanmadığını sormalıyız.
2027 Nisanındaki Fransız Başkanlık seçimleriyle birlikte, hukuk ve düzenü ve muhalefetin bastırılmasını tercih eden Fransa’nın aşır sağ, protestolardan yararlanmaya çalışıyor. Bağımsızlık yanlısı Kanaklar için ve geleceğe inançlarını kaybetmiş gençler için hukuk ve düzen, taleplerinin cevabı değil: fırsat eşitliği, tavizler, kamu hizmetlerinin reformu ve olası olarak KNC’de siyasi bağımsızlık hedefliyorlar.
Sorumuzun metnini okuyan ve değerli katkılarını sunan Catherine-Fournet-Guérin, Olivier Milhaud ile Joseph Bohbot’a (tümü Sorbonne Üniversitesi) derin teşekkürlerimizi sunarız.
