Silahlanmış Çatışmalar, İklim Eylemi, İklim Değişikliği, İklim Değişikliği Adaleti, COP31, Suç ve Adalet, Ekonomi ve Ticaret, Eğitim, Çevre, Küresel, Başlıca Haberler, Sağlık, İnsan Hakları, İş, Göç ve Mülteciler, Yoksulluk ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, TerraViva Birleşmiş Milletler
Görüş
Bir sel veya başka bir felaketten sonra güvenli bir yuva bulmak yıllar alabilir. COP31’de bu bekleme süresini ölçmeye ve kısaltmaya taahhüt etmeliyiz.
BİRLEŞMİŞ MİLLETLER, 16 Kasım 2026 (IPS) – Bu gece bir yerlerde, evini suya kaybetmiş bir aile bir okul spor salonunda uyuyor. Çadır, battaniyeler ve ilk yemek birkaç saat içinde ulaştı. Ancak güvenli bir yuva yıllar alacak. Her iklim felaketi aynı soruyla sona erer ve çok az iklim bütçesinde bunun için bir kalem bulunur: Bu gece nerede uyuyacağız?
İnsanlık her zaman yer değiştirerek uyum sağlamıştır ve yer değiştirmek genellikle elimizdeki en insancıl uyum yöntemidir. Değişen şey ise varış şeklidir. Felaketler nedeniyle yerinden edilen aileler genellikle zaten yeterli konut sağlamakta zorlanan şehirlerde güvenlik ararlar. Küresel olarak yaklaşık 1,16 milyar insan gecekondu bölgelerinde ve kayıt dışı yerleşim yerlerinde yaşamaktadır.
Entegre planlama, konut, altyapı ve temel hizmetlerle, yerinden edilen insanları alan şehirler varışı bir risk yerine dayanıklılığa dönüştürebilir.
Ölçek artık şüpheye yer bırakmıyor. 2025’te felaketler 29,9 milyon iç yerinden etmeye neden oldu – bu, on yıllık ortalamanın %13 üzerinde. Yıl sonunda yaklaşık 13,6 milyon insan felaketler nedeniyle yerinden edilmiş durumdaydı; bu, bir yıl öncesine göre %37 daha fazladır. İklim nadiren tek etken olmuştur ve geçen yıl çatışma ve şiddet, felaketlerden daha fazla yerinden etmeye yol açtı. Ancak iklim bu baskıları derinleştirebilir – ve herhangi bir nedenle yerinden edilen insanların yaşamak için güvenli bir yere ihtiyacı var. Emisyonları takip ediyor ve felaket kayıplarını tahmin ediyoruz. Ancak ailelerin güvenli bir yuva için ne kadar beklediğine dair daha net bir resme ihtiyacımız var.
Her felaketten sonra iki saat çalışmaya başlar. Birincisi saatleri ve günleri sayar: kurtarma, çadırlar, su, yiyecek. İkincisi ise ayları ve yılları sayar: arazi, izinler, finansman, inşaat, mülkiyet hakkı. Bu süreç yavaştır ve çoğu zaman kimse bundan sorumlu değildir. Oysa ikinci saat ilk haftalarda ayarlanır. Bir yerin nereye yerleştirileceği, insanların o araziyi işgal etmek için güvenli haklara sahip olup olmadığı, bir barınak yerine yenisi konulmak yerine yükseltilip yükseltilmeyeceği: Bu erken seçimler, bir ailenin eve dönüş yolunda mı yoksa yıllarca belirsizlik içinde mi olacağını belirlemeye yardımcı olur. Sürekli destek olmadan, geçici barınak bir sonraki sele maruz kalacak uzun vadeli bir yerleşim yeri haline gelebilir. Bu boşluk yoksulluğu derinleştirebilir ve uyum çabalarını zayıflatabilir.
Bu boşluğa bir isim ve bir sayı vermeyi öneriyoruz: yuva bulma süresi. Bu, bir ailenin yerinden edildiği gün ile güvenli, uygun fiyatlı ve güvenli mülkiyet hakkına sahip olduğu – yani zorla tahliye edilme riskinden korunduğu – bir evde yaşadığı gün arasındaki süredir; ister geri dönmeyi, ister mevcut yerinde yerleşmeyi, isterse başka bir yerde yaşamayı seçsin. İç yerinden etmeye yönelik mevcut kalıcı çözümler üzerine yapılan çalışmalara dayanarak, bu ölçüt kurtulmanın temel bir parçasını takip edecektir. Fikir anlaması kolaydır: bekleme süresini görünür kılmak, neyin bunu uzattığını anlamak ve kısaltmak için çalışmak. Bu bekleme süresini ölçmek, iki kuruluşumuzun uzmanlığını bir araya getirecektir. IOM, yerinden etmeyi takip eden ve küresel Barınak, Arazi ve Yer Koordinasyon Kümesi’ne eş liderlik eden bir kurum olarak insanların nereye gittiğini, yolda neyle karşılaştıklarını ve ilk olarak nerede barındıklarını bilir. UN-Habitat ise insanlar vardığında arazinin, yasaların ve şehrin neye izin verdiğini bilir. Hükümetler ve topluluklarla birlikte çalışarak, bu boşluğun ve onu kısaltmaya yardımcı olacak şeylerin daha net bir resmini oluşturabiliriz.
Bu sayının arkasında paylaştığımız bir inanç yatıyor. Güvenli bir yuva, değişen bir iklime uyum sağlamak ve onurla yaşamak için bir temeldir. İstikrarlı bir konut olmadan, insanlar çocuklarını okula kaydettirme, iş bulma, banka hesabı açma veya destek alma konusunda daha büyük engellerle karşılaşabilirler. İnsanların güvenli bir şekilde kalmalarına, güvenli bir şekilde hareket etmelerine ve güvenli bir yuva bulmalarına yardımcı olmak, bağlantılı politikalar ve yatırım gerektirir.
Antalya’daki COP31’de hükümetlerden üç taahhüt istiyoruz:
- 1. Konutu uyum planlarına dahil edin. Ulusal uyum planlarına ve Paris Anlaşması kapsamındaki Ulusal Belirlenmiş Katkılarının (NDC’ler) uygulanmasına, hem kalan hem de yer değiştiren insanlar için konut ve güvenli mülkiyet hakkını dahil edin ve ilerleme göstergeleriniz arasında yuva bulma süresini benimseyin veya pilot uygulayın. Yer değiştirme gerekli olduğunda, insanların özgürce ve bilinçli kararlar verip vermediğini ve güvenli konuta, temel hizmetlere ve işe erişip erişemediğini ölçün.
2. Güvenli bir yuvaya geçişi finanse edin. Acil durum barınakları ile uzun vadeli konut arasındaki boşluğu kapatmak için uyum finansmanını ve kayıp ve hasar fonlamasını kurtarma ve kalkınma finansmanıyla birleştirin. Yerinden edilen insanları alan şehirlerde de dahil olmak üzere yerel yönetimler ve topluluk örgütleriyle birlikte çalışarak barınakların güvenli bir yuvaya doğru ilk adım olmasını sağlayın. Bu fonlamanın insanların konut ve güvenlik durumunu nasıl iyileştirdiğini takip edin.
3. Bir krizden önce güvenli evler için plan yapın. İklim risklerinin bilindiği yerlerde uygun arazileri belirleyin ve topluluklarla erişim, mülkiyet hakkı ve hizmetler konusunda anlaşın. Yer değiştirmesi gereken insanları karşılamaya hazır şehirler hazırlayın, böylece bir kriz onları zorla ayrılmaya itmeden önce güvenli seçeneklere ve desteğe sahip olsunlar. İnsanların mümkün olduğunca güvenli bir şekilde kalmalarına yardımcı olmak için kayıt dışı yerleşim yerlerinin iyileştirilmesine, uygun fiyatlı konuta ve dayanıklı altyapıya yatırım yapın. Bu çabaların tümü boyunca insanları zorla tahliye edilme riskinden koruyun.
Başkalarından kendimizin yapmaya hazır olmadığı şeyleri istemeyeceğiz. IOM ve UN-Habitat, yuva bulma süresini uygulamaya koymak için birlikte çalışmaya hazırlar: IOM’un yerinden etme takibi ve barınak operasyonlarından ve UN-Habitat’ın kentsel ve arazi verilerinden yararlanarak, seçilmiş şehirlerde ve yerleşim yerlerinde bunu ve her bir aylık bekleme süresinin ne kadara mal olduğunu ölçmek ve öğrendiklerimizi, özellikle de bekleme süresinin en uzun kısmının inşaat değil, arazi ve mülkiyet hakkı olup olmadığını açıkça paylaşmak için çalışacağız. Bekleme süresini kısaltmak isteyen her hükümeti, şehri ve ortağı Antalya’da bize katılmaya davet ediyoruz.
İklim riskleri arttıkça, insanlar yaşadıkları yerlerde uyum sağlamaya devam edecekler ve bazılarının yer değiştirmesi gerekecek. Herkesin yaşadığı her yerde güvenli bir gelecek inşa etme şansı olmalıdır. İklim uyumunun bir adresi var. Gelin herkesin bir adresi olduğundan emin olalım.
- UN-Habitat’ın 2024 tahmini: Yaklaşık 1,16 milyar insan, yani küresel kentsel nüfusun %24,8’i, gecekondu ve kayıt dışı yerleşim yerlerinde yaşıyor. UN-Habitat, *Kayıt Dışı Yerleşim Yerlerinin Dönüştürülmesi: Veriler, Standartlar ve Uygulamalar*, oturum özeti, 13. Dünya Kentsel Forumu, Bakü, Mayıs 2026.
- İç Yerinden Edilme İzleme Merkezi (IDMC), *2026 Küresel İç Yerinden Edilme Raporu*: Özet, Mayıs 2026. 2025 yılında afetler nedeniyle 29,9 milyon insan yerinden edildi; bu, on yıllık ortalamanın %13 üzerinde bir rakam. Yıl sonunda afetler yüzünden yerinden edilmiş kişi sayısı yaklaşık 13,6 milyona ulaştı; bu, 2024 sonuna göre %37’lik bir artış. 13,6 milyonluk rakam, önceki yıllarda yerinden edilmiş ve 2025 sonunda hâlâ yerinden edilmiş durumda olan kişileri de içeriyor. 29,9 milyonluk rakam ise yerinden edilmeleri (yer değiştirmeleri) sayarak hesaplanıyor ve aynı kişinin birden fazla kez sayılmasını içerebilir. Her iki rakam da sadece iklimle ilgili olayları değil, deprem gibi jeofiziksel tehlikeler de dahil olmak üzere tüm afetleri kapsıyor. Tam rapor: doi.org/10.55363/IDMC.ETWG8973.
- IDMC, *2026 Küresel İç Yerinden Edilme Raporu* (aynı kaynak). 2025 yılında çatışma ve şiddet olayları rekor düzeyde 32,3 milyon yerinden edilmeye yol açtı; bu, afetlerin neden olduğu 29,9 milyonluk sayıyı aşarak kayıtlardaki ilk kez böyle bir durumun yaşanmasına neden oldu. IDMC, bireyleri değil, yerinden edilmeleri (yer değiştirmeleri) sayıyor.
Amy Pope, Uluslararası Göç Örgütü’nün (IOM) Genel Direktörüdür. Anacláudia Rossbach ise UN-Habitat’ın İcra Direktörüdür.


Yorum Yaz