Brüksel’deki Avrupa Komisyonu genel merkezi. AB’nin en büyük beş üyesinden dördünde seçmenler önümüzdeki aylarda sandığa gidecek. Fotoğraf: Nicolas Tucat/AFP/Getty Images
Kıtada yaklaşan seçimlerin etkileri geniş bir alana yayılacak ve bloğun dayanıklılığının ‘kilit sınavları’na dönüşebilir.
1998’in sonlarında Tony Blair İngiltere başbakanı, Lionel Jospin Fransa başbakanı ve Gerhard Schröder ise Almanya şansölyesi olarak yeni seçilmişti. AB’nin 15 üyesi vardı ve Avrupa yanlısı, merkez sol partiler –tek başına veya koalisyon halinde– bunların ikisi dışında hepsinde iktidardaydı.
Hızlı ekonomik büyüme yaşam standartlarını yükseltiyordu. Doğu’ya doğru genişleme devam ediyordu. Washington’da Bill Clinton, serbest piyasa kapitalizmi ile geleneksel sosyalizm arasında bir orta yol olarak aynı türden “üçüncü yol” merkezçiliğini benimsiyordu. AB, tarihin akışının arkasında olduğunu hissediyordu.

31 Aralık 1999’da Berlin’deki Brandenburg Kapısı’nda yeni milenyumu kutlayan kalabalık. Fotoğraf: Peer Grimm/EPA
Aradan neredeyse otuz yıl geçmeden, kıtanın siyaseti yeniden tek bir yöne kayıyor gibi görünüyor – ancak bu kez ivme, milliyetçi aşırı sağa ait ve AB’yi inşa eden savaş sonrası Avrupa mutabakatının önemli ölçüde çözülmesine yol açabilir.
Bu ayın sonundan gelecek yılın sonuna kadar, blokta olağanüstü bir seçim silsilesi yaşanacak. Nüfus ve ekonomi açısından AB’nin en büyük beş üyesinden dördünde seçimler yapılacak; Estonya, Finlandiya, Yunanistan ve Slovakya’da parlamento seçimleri, Almanya’da ise bölgesel oylamalar da gerçekleştirilecek.
İspanya, 29 Kasım’da yapılacak ani genel seçimlerle bu döngüyü başlatıyor. Başbakan Pedro Sánchez’in sosyalist koalisyonu, muhafazakâr Halk Partisi (PP) ve bazı İspanyol bölgelerinde zaten birlikte hüküm süren aşırı sağcı Vox partisine karşı muhtemel bir yenilgiyle karşılaşabilir.
Ardından ilkbaharda Fransa’da cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri geliyor. Cumhurbaşkanlığı yarışında açık ara önde olan isim, aşırı sağcı Ulusal Birlik (RN) partisinden Marine Le Pen; o, aşırı solcu ateşli konuşmacı Jean-Luc Mélenchon ve derin bölünmüşlük içindeki ana akım muhalefeti geride bırakıyor.
Gelecek yılın ilerleyen dönemlerinde Polonya seçimlere gittiğinde, toplamda ulusal oyların neredeyse yarısını alan milliyetçi partiler, son dönemdeki ayrılıklara rağmen Başbakan Donald Tusk’ın liberal koalisyonunu iktidardan indirebilir. İtalya’da ise aşırı sağ kökenli Kardeşler İtalya partisinden Giorgia Meloni, 2027 sonundan önce yapılacak seçimlerde ikinci dönemini garantilemeyi umuyor – ancak sağ kanadında yükselen Ulusal Gelecek partisinden baskıyla karşı karşıya.
İronik bir şekilde, bu milliyetçi yükseliş, AB’ye yönelik güçlü kamu desteği ortamında gerçekleşiyor. Brexit’in yarattığı kaosun şokunu yaşayan ve giderek daha endişe verici bir dünyada güvence arayan Avrupalıların %74’ü rekor bir oranda ülkelerinin üyelikten fayda sağladığını belirtiyor ve artık çok az Avrupa şüphecisi parti tamamen ayrılmayı savunuyor.
Ancak Avrupa şüphecileri ve milliyetçiler, bloğu hâlâ ulusal egemenliği zayıflatan yukarıdan aşağıya bir proje olarak görüyor ve onu egemen ulus-devletlerden oluşan çok daha gevşek bir birliğe dönüştürmeyi hedefliyorlar. İtalyan siyaset bilimci Natalie Tocci’nin ifadesiyle, bu yaklaşan seçim süper döngüsü “Avrupa’nın yüzünü dramatik bir şekilde değiştirebilir” – sadece “Avrupa projesinin yavaş bir aşınmasına değil, bir boşaltılmasına, hatta tamamen çöküşüne” yol açabilir.
Tüm seçimler farklıdır ve ulusal özellikler büyük rol oynar. Ancak analistler, burada işleyen temel güçlerin birbiriyle bağlantılı olduğu konusunda hemfikir: yavaş büyüme, yaşlanan nüfus, zor durumdaki kamu maliyesi ve hızla artan yaşam maliyeti, Avrupa’nın geleneksel merkez sol ve merkez sağ partilerine olan desteği aşındırdı. Avrupa’yı saran gençlik liderliğindeki protesto dalgası ise derin seçmen hoşnutsızlığının en görünür işareti.
Bu arada, milliyetçi partiler göç, aşılar, yeşil geçiş, Ukrayna’ya destek, küreselleşme, uluslararası elitler ve ulusötesi kurumlar gibi sürekli değişen tehdit ve kriz listelerini yaratma ve bunlardan faydalanma konusunda giderek daha yetkin hale geldi – bu anlatılar Rus dezenformasyonu ve Donald Trump’ın Beyaz Sarayı’nın “vatansever” partilere açık desteğiyle daha da güçlendi. Sonuç olarak siyaset parçalandı ve kutuplaştı: Neredeyse her dört seçmenden biri artık aşırı sağcı partileri destekliyor – bu oran 1990’ların ortasından bu yana neredeyse beş kat arttı.
Bu yükseliş doğrusal olmadı: Son bir yıl içinde, aşırı sağcı Alternatif für Deutschland doğu Almanya’da tarihi bir bölgesel seçim zaferi kazanırken, Hollanda’da Geert Wilders’in Özgürlük Partisi sandalyelerinin neredeyse üçte birini kaybetti, Macaristan’da Viktor Orbán’ın Fidesz partisi ağır bir yenilgi aldı ve aşırı sağcı İsveç Demokratları 16 yıl içinde ilk kez destek kaybetti.
Ancak temel yukarı yönlü eğilim açık görünüyor – siyaset bilimcilerin belirttiğine göre, bu eğilim özellikle medyanın aşırı sağcı fikirleri normalleştirmesi ve ana akıma taşımasıyla, en çok da göç konusunda güçleniyor. Merkez sağ partiler, bir zamanlar radikal sağla işbirliğini engelleyen “koruma duvarlarını” yavaş yavaş yıkıyor. Avrupa düzeyinde, merkez sağ Avrupa Halk Partisi, Avrupa yeşil anlaşmasının bazı kısımlarını geri çekmek ve göç kurallarını sıkılaştırmak için giderek daha aşırı sağcı gruplara yöneldi.
AB için bu seçim süper döngüsünün en büyük etkisi, 27 üyeden sadece üç merkez sol hükümet başkanı barındıran ulusal liderlerden oluşan Avrupa Konseyi’nde hissedilebilir. Eğer Fransa, İspanya ve Polonya’daki Avrupa şüphecisi liderler Çekya, İtalya, Romanya, Slovakya ve Slovenya’daki liderlere de katılırsa, 2027 sonuna kadar AB yasalarını yeniden yazmak için yeterli sayıya sahip olamayacaklar – ancak güçlü bir engelleyici azınlık oluşturacaklar.
Analistler, AB bütçesi müzakerelerinin, gelecekteki genişlemenin, Ukrayna’ya yardımın ve savunma, enerji, finans ve teknoloji gibi temel alanlardaki daha derin entegrasyonun felç olabileceği konusunda uyarıyor.

Tocci, sayıdaki güvende olmanın mevcut liderlerin konseydeki davranışlarını değiştirebileceğini belirtiyor. Meloni’nin nispeten ölçülü tutumu, kısmen Tusk, Sánchez ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron gibi ana akım meslektaşları arasındaki göreceli izolasyonundan kaynaklanıyor (aynı zamanda Roma’nın 200 milyar avroluk AB toparlanma fonlarına bağımlılığı da etkili).
Giorgia Meloni ve Emmanuel Macron, güney Fransa’nın Antibes kentinde. Fotoğraf: Manon Cruz/Pool Reuters/AP
Eğer bunun yerine Le Pen, Polonya’nın aşırı sağcı Hukuk ve Adalet (PiS) lideri Jarosław Kaczyński ve Vox destekli bir İspanyol hükümetiyle oturuyor olsaydı, evinde Ulusal Gelecek partisinden sert çizgili Roberto Vannacci’nin baskısı altında ve bu AB fonları azalırken, AB yanlısı bir rol oynamak için daha az motivasyonu olabilirdi.
Yine de analistler, belirleyici savaş alanının Fransa olduğu konusunda hemfikir. Le Pen’in seçim platformu onu Brüksel ile bir çatışma yoluna sokuyor: Fransa’nın AB bütçesine yaptığı katkıdan 11 milyar avro kesmeyi, Fransız hukukunun Avrupa hukukundan üstünlüğünü ilan etmek için bir anayasa referandumu düzenlemeyi ve tek pazar kurallarının çeşitli kısımlarını ihlal etmeyi hedefliyor.
Eurasia Group danışmanlık firmasından Mujtaba Rahman, Fransa’nın “AB üzerinde çok önemli bir etkiye sahip olduğunu” belirtti. Orbán ile karşılaştırıldığında, bir Le Pen başkanının “AB’nin hukuk temelli, ulusötesi yapısını baltalama yönündeki aşırı sağcı planı uygulamak için çok daha fazla etkiye sahip olacağını” söylüyor.
Şimdiye kadar Brüksel, Orbán gibi rahatsız edici liderleri büyük ölçüde masada nadiren ikiden üçten fazla olmaması nedeniyle kontrol altında tuttu. Bütünleşik bir Avrupa şüphecisi blok, AB’nin hukukun üstünlüğü standartlarını uygulamasını, ekonomik ve güvenlik politikalarını daha da entegre etmesini veya aslında herhangi bir konuda anlaşmasını imkansız hale getirebilir. İlk kurban büyük olasılıkla Ukrayna olacak; Le Pen, daha fazla yardıma karşı bir engelleyici grup liderliğinde öne çıkabilir.
Carnegie Europe düşünce kuruluşundan Stefan Lehne, 1998’den otuz yıl sonra Avrupa’nın yaklaşan seçimlerinin “AB’nin dayanıklılığının kilit sınavları”na dönüşebileceğini belirtti. Bloğa yönelik tehdidin acil veya varoluşsal olmayabileceğini, ancak orta vadeli risklerin önemli olduğunu söyledi.
Lehne, “Radikal sağın daha güçlü bir rolü, mevcut AB’yi muhtemelen ortadan kaldırmayacak,” dedi, ancak “geleceğin zorluklarıyla başa çıkmak için olması gereken hale gelmesini engelleyebilir”. Ve zamanla, kolektif olarak hareket etmedeki sürekli başarısızlık, kaçınılmaz olarak bir “ilgi kaybına” yol açacaktır.
[…] Çekebilir: Avrupa Ulusal Seçimlerin ‘Süper Döngüsüne’ Giriyor: Sonuçlar AB’nin Temellerini Sarsabil… BENZER […]
[…] Çekebilir: Avrupa Ulusal Seçimlerin ‘Süper Döngüsüne’ Giriyor: Sonuçlar AB’nin Temellerini Sarsabil… BENZER […]