Ekonomist ve BM’nin deneyimli isimlerinden Rebeca Grynspan, adaylık yarışında önde yer alıyor. Fotoğraf: Eduardo Muñoz/Reuters
Daimi beş üyenin egemenliği konusundaki tartışmalar, büyük güçlerin Kosta Rikalı önde gelen adayı engellemesi halinde yeniden alevlenebilir
Birleşmiş Milletler’in yeni genel sekreteri seçimi, Cuma günü Güvenlik Konseyi’ndeki oylama ile kritik bir dönemeçte olabilir. Bu oylama, Kosta Rikalı adayın daimi beş üye (P5) tarafından engellenip engellenmeyeceğini ortaya koyacak. Böyle bir durum, BM’deki daimi beş üyenin egemenliği tartışmasını yeniden alevlendirebilir.
Polonya-Yahudi kökenli bir ailenin çocuğu olan ve Kosta Rika’ya savaş sırasında göç eden Rebeca Grynspan, 30 Temmuz’da başlayan gizli oylamadan bu yana 15 Güvenlik Konseyi üyesi arasında yapılan sekiz ön oylamanın yedisinde önde yer aldı. Her üye, adaylar için “destek”, “karşı” veya “tarafsız” şeklinde oy kullanıyor.
Ülkelerin oylarını açıklamak zorunda olmamasına rağmen, Grynspan’ın adaylığına Rusya ve ABD’nin karşı çıktığı düşünülüyor. Bu iki ülke, Güvenlik Konseyi’nin veto yetkisine sahip daimi beş üyesinden ikisi. Güvenlik Konseyi delegasyonları arasındaki oylama bilgileri, özel istihbarat, sızıntılar ve eleme süreçleriyle ortaya çıkıyor.
İş için yürütülen yoğun lobi faaliyetleri tüm dünyaya yayıldı, ancak Cuma günü özellikle önemli. Çünkü oylama, daimi beş üyenin (P5) oylarını, Güvenlik Konseyi’nin seçilen on üyesinden (E10) ayıracak. Genel sekreter olarak Genel Kurul’a önerilebilmek için bir adayın dokuz oy alması ve hiçbir veto ile karşılaşmaması gerekiyor. Cuma günkü renkli gizli oylamada P5 kırmızı, E10 ise beyaz oylar kullanacak.

Bir diplomat şöyle dedi: “Seçim sistemi ne kadar oy kazandığınızı değil, aynı zamanda hangi oyları kaybetmediğinizi de önemli kılıyor.”
Kutuplaşma, mevcut genel sekreter António Guterres’in çalışmalarını da engelledi. Fotoğraf: Ted Aljibe/AFP/Getty
140 gün süren bu uzun ölüp bitmeyen süreç, mevcut genel sekreter António Guterres’in çalışmalarını engelleyen kutuplaşmayı teyit ediyor. Ancak aynı zamanda, bu rolün artık anlamsız olduğu iddialarını da çürütüyor.
Cuma günkü gizli oylama, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) diplomatı Lana Nusseibeh için yürüttüğü kampanyanın, BAE’nin aktif ve ticari odaklı diplomasisine karşı Sudan, Somali, Batı Sahra, Libya ve Yemen’deki tepkiler yüzünden başarısız olup olmayacağını da gösterebilir.

Yarışa geç katılan Nusseibeh, şimdiye kadar katıldığı iki ön oylamada sadece yedi “destek”, altı “karşı” ve iki “tarafsız” oy aldı. Bu sonuç, prestijli büyük güçlerin desteğine ve tanınmış diplomatik yeteneklerine rağmen ortaya çıktı.
Nusseibeh, ABD ve Rusya’nın desteğine sahip. Fransız dışişleri bakanlığı BAE hakkında endişeler taşıyabilir, ancak Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransa’daki isyanların ortasında BAE’ye giderek BAE Cumhurbaşkanı Şeyh Muhammed bin Zayed Al Nahyan ile bir araya geldi ve ayda 100.000 metrik ton dizel tedarik anlaşması imzaladı.
BAE’li Lana Nusseibeh, ABD ve Rusya’nın desteğine sahip. Fotoğraf: David Dee Delgado/Reuters
İngiltere’de Dışişleri Bakanı Ed Miliband sessizliğini koruyor, ancak Grynspan ile aynı Polonya-Yahudi mülteci kökenine sahip. Miliband, BAE’nin insan hakları siciline veya Rusya’ya yönelik AB yaptırımlarını atlama çabalarına karşı çıkıyor. Başbakan Andy Burnham’ın ise Manchester beledi başkanlığı döneminde BAE ile bağları var ve Nusseibeh de Cambridge Üniversitesi mezunu. BM’de Burnham ile “BM’nin Geleceği Dostları” adlı gayriresmi bir grupta yakın işbirliği yapmıştı.
Yine de İşçi Partisi’nin uluslararası kalkınma komitesi başkanı Sarah Champion da dahil olmak üzere 68 İngiliz milletvekili, geçen hafta Burnham’a Nusseibeh’e veto koyması çağrısında bulunan bir mektup imzaladı. Mektupta Nusseibeh “lekelenmiş ve güvenilmez bir figür” olarak nitelendirildi.
Seçilen Güvenlik Konseyi üyelerinden gelen bazı karşı çıkışlar tamamen siyasi değil. Latin Amerika ülkeleri, gayriresmi bir rotasyon sistemine göre BM’yi yönetme sırasının kendilerine geldiğine inanıyor. Bu nedenle, şu anda Güvenlik Konseyi’nde yer alan Panama ve Kolombiya Nusseibeh’e karşı çıkacak. Çin de bu rotasyon ilkesini destekliyor.
Ancak diğerleri, BAE’nin “dolar diplomasisine” ve olağanüstü zenginliğini mevcut bölünmeleri derinleştirip ticari çıkarlar elde etmek için kullanma eğilimine derinden karşı çıkıyor. Örneğin, Güvenlik Konseyi’nde yer alan Somali’nin Cumhurbaşkanı Hassan Sheikh Mohamud bu hafta televizyonda BAE’yi, federal onay olmadan limanları satın almak, askeri üsler kurmak ve Somali’nin ulusal güvenlik çerçevesi dışında silahlı grupları desteklemekle suçladı.
Ukrayna konusunda en büyük çıkarı olan Finlandiya ve Letonya’nın, BAE’nin Aralık 2023’te Vladimir Putin’e kırmızı halı sermesinden etkilenmemiş olma ihtimali de var. Bu ziyaret, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin çocuk kaçırma suçundan Putin hakkında tutuklama emri çıkarmasından dokuz ay sonra gerçekleşmişti. Ukrayna’ya daha az dahil olan Yunanistan ise daha esnek bir yaklaşım sergileyebilir.
Son oylamadan bu yana Nusseibeh Bahreyn, İngiltere ve Pakistan’a gitti; bu da ek oyların nereden gelebileceğine dair ipuçları veriyor. Ayrıca Çin’in BAE Büyükelçisi Zeng Jixin ile de “düşünceli bir diyalog” kurdu.
İki temel engel var: BAE’nin iç çevresine bu kadar yakın bir kişinin görevde gerçek bağımsızlık gösterebilecek cesarete sahip olup olmadığı ve Sudan’da RSF’yi silahlandırmada BAE’nin rolüne ilişkin sert inkarlarının onu geri dönülmez şekilde lekeleyip lekelemediği. Filistinli bir entelektüel aileden gelen Nusseibeh, Sudan’da barışı sağlamanın birinci önceliği olacağını vurguluyor.
5 Kasım’daki son oylamada Grynspan 12 destek ve üç karşı oy aldı. Ancak 16 Ekim’deki, daimi ve seçilen üyeleri ayıran ilk renkli oylamada, daimi üyelerden iki “karşı” oy aldı; bu da bir veto anlamına geliyordu. Nusseibeh o sırada yarışta değildi.
Rusya, Arjantinli aday Rafael Grossi’ye karşı çıktı; Grossi’nin Ukrayna’daki Zaporijya nükleer santraliyle ilgili müdahalelerine itiraz etti. Fotoğraf: Matthias Schräder/AP
ABD gibi kişiselleştirilmiş bir yönetimde Grynspan’ın etkisini artırması zor oldu. Birçok kişi, ABD’nin BM Büyükelçisi Mike Waltz’ın kilit etkileyici olduğunu düşünüyor.
Grynspan, Yahudi kimliğini adaylığının bir parçası olarak öne çıkarmaktan çekindi. Ancak BM’nin başına bir Yahudi’nin gelmesi, ABD’nin destekleyebileceği dönüştürücü bir gelişme olarak görülebilir. Yaşı ise –70 yaşında– kurumun yenilenmesi için daha genç bir neslin gerektiğini savunanlar arasında bir dezavantaj olarak değerlendirilebilir.
Diğer Latin Amerika adayları da olsa, Grynspan’ın BM Silah Denetçiliği Dairesi başkanı olan Arjantinli rakibi Rafael Grossi’ye göre daha uygulanabilir bir aday olduğu düşünülüyor. Rusya, Grossi’nin Ukrayna’daki Zaporijya nükleer santraliyle ilgili müdahalelerine itiraz ederek ona karşı çıktı.
Her halükarda, bu tıkanıklığın yakında aşılması gerekiyor.
[…] […]