Tabanlıkların son sığınağı’: Tarihi Atina kafesi, karşı-kültürel bölge değişince kapılarını kapattı

Turist, Atina’daki en eski kafelerden biri olan Mouria’ın önünde, Exarchia mahallesinde kitabını okuyor. Fotoğraf: Panagiotis Moschandreou/The Guardian

Turist, Atina’daki en eski kafelerden biri olan Mouria’ın önünde, Exarchia mahallesinde kitabını okuyor. Fotoğraf: Panagiotis Moschandreou/The Guardian

Mouria kahvehanesi, solcu dayanışma, direniş ve radikalizmle tanınan Exarchia’da kiralamayı yenileyemiyor

Uzun uzun hatırlayan herkesin anısına, yazarların, sanatçıların, şairlerin ve politikacıların, doktorların ve avukatların, radikallerin ve devrimcilerin uğrak yeri olagelmiş; 44 yıldır Mouria’nın sahibi Christos Vanas hepsini içeri alıyor.

Her gün saat 7’de, sözü az eski garson, solcu Atina’nın kalbi olan Exarchia’daki tarihi kafeye giren ilk adam oluyor. Kendisi ilk kahvesini içmeden önce, meşhur toplanma yerini açtığı bu ritüeli son derece özenle sürdürüyor.

Christos Vanas ve kızı Areti, Sunday Mouria’yı kapatacak.

“Yalnızca Cumartesi günleri farklı,” diyor kızı Areti ve Mora’dan bir Karelia’yı yakarken, tıpkı Mouria gibi yüzyıldan fazla süredir var olan aromatik Yunan sigarası. “Saat 5’i gelmeden önce, dışarıdaki sokak pazarının tezgahçılarını ısıtmak için burada sipariş ve diğer [alkollü] içecekleri servis ediyor.”

Ama bu hafta sonu Vanas’ın son hafta sonu olacak. Gece yarısına kadar süreceği beklenen veda töreninin ardından, kafenin büyük demir çerçeveli kapıları, müşteriler mozaik zeminli kurumdan çıkarken Pazar günü sonsuza kadar kapanacak. Bu, geçen yazın premises’ın kiralama süresinin bitmesiyle başlayan bir dramın kapanış sahnesi olacak.

“Bir arkadaşın öldüğü gibi olacak,” diyor 20 yıldır neredeyse her gün Mouria’yı ziyaret eden emekli avukat Nontas Papayiannis. Fotoğraf: Panagiotis Moschandreou/The Guardian

“Bir arkadaşın öldüğü gibi olacak,” diyor son 20 yıldır kafeye giden emekli avukat Nontas Papayannis. “Exarchia için başka bir değişim, ama aynı zamanda gözlerimizin önünde ölen bir Yunanistan için başka bir kayıp.”

Comşarlığın, Atina’nın karşı-kültür sahnesinin sinir merkezi olarak görüldüğü uzun süredir bu mahallede doğup büyüyen, mavi gözlü yetmişli yaşlarındaki adam aynı zamanda kendine has bir rejime de sadık kalarak, öğle saatlerinin vurmasından bir saat içinde en sevdiği mekâna “en azından haftada dört kez” uğruyor.

Buraya bir ziyaret, rahatlamanın yoludur, demiştir emekli oyuncu Stelios Goutis. Fotoğraf: Panagiotis Moschandreou/The Guardian

83 yaşındaki Stelios Goutis, altmış yılı aşkın sahne sanatçılığı yaptıktan sonra, alkolü seven bir rahibi canlandırdığı Hara’s Cafe adlı dizideki Papa Triantafyllos karakteriyle ünü genişledi. Alışılmışın dışında bir role sahip olan geleneksel yemek yerlerinin “sakinleştirici etkisi” hakkında coşkuyla konuşuyor.

“Buraya bir ziyaret, rahatlamanın yoludur,” diyor Goutis, Mouria’ın mermer üstlü tablalarından birinde oyuncu lisanıyla. “İşten sonra uğrarsın, bir iki tsipouro indirirsin, ister ayarlamış ister ayarlamamış olduğun dostlarla buluşursun ve günlük hayatın tüm baskıları bir anda uçup gider. Bu bir tür psikoterapidir. Gittiğinde, bir kayıp olsa bile, iyi zamanların anısı olarak geriye dönüp bakacağız ona.”

İki adam da, binanın sahiplerinin hızla gentrifikasyona uğrayan bir bölgede kafenin kiralamasını yenilemeyeceklerini açıkladığında, kafenin korunan bir kültürel miras alanı ilan edilmesi için Yunan kültür bakanlığına çağrıda bulunan çevrimiçi kampanyanın imzalayanlarından 7.500’ü arasında yer aldı. Kültür bakanlığı müdahale etmede başarısız oldu.

Exarchia’da ‘çok şey değişti’, demiştir Areti. ‘Her yerde olabilirsin.’ Fotoğraf: Panagiotis Moschandreou/The Guardian

Atina merkezinde, direnişin, solcu dayanışmanın, radikalizmin ve anarşist kışkırtmanın daha çok koktuğu birkaç bölgeden biri Exarchia’dır. Otoriterliğe karşı ruhu, yakındaki Atina Politeknik’indeki ayaklanmaya kadar uzanır; onlarca öğrencinin hayatına mal olan bu olay, milletin acılı iç savaştan barely 35 yıl sonra, 1974’te sağcı askeri yönetimin çöküşüne yol açmış ve buna atfedilmiştir.

Ancak son on yılda Yunanistan başkentindeki turist sayısının ikiye katlanmasının ardından, dar ve grafitilerle kaplı sokaklardan oluşan bu mahalle, yabancı ziyaretçilerin zevk ve ihtiyaçlarına hitap ederek yatırımcıların da dikkatini çekti.

“Burada son kale gibiydik,” diyor Areti, mahallenin daha genç sakinlerinin tercih ettiği siyah deri ceket ve Dr Martens botlarla. “Menümüzü değiştirmedik, fiyatlarımızı artırmadık ya da Aperol spritz ya da kafe lattes sunmadık. Konu nostalji ve başımız dik şekilde ayrılacağız.”

Exarchia’da büyütülen Yunanlılar için, artık tanınmayan sokaklarda dolaşmak rahatsız edici bir deneyimdi, diye hırdalandı. “Çok şey değişti. Nereye bakarsan bak yeni dükkanlar, üzerinde İngilizce yazılar olan tabelalar ve suite ile kısa süreli kiralara dönüştürülmüş binalar görüyorsun. Her yerde olabilirsin.”

Çoğu için son damla, seyahat platformlarının Exarchia’da katı solcuların uğrak yerine çevirdiği mekanların turlarını reklamaya başlamasıydı. “Kafenin dışında gruplar oldu,” diyor Areti, bakışlarını kararlı şekilde ayakkabılarına dikerek. “Ne söylenebilir?”

Mouria yalnız değil. Kapanışı, son yıllarda artan üçüncü dalga ve İtalyan tarzı kafe yaygınlığı ülkeye “kafe ekonomisine” sahip olma ününü kazandırsa da, Yunanistan genelinde geleneksel kafenelerin çöküşünün bir simgesi.

‘Burada last fortress gibiydik,’ Areti söyledi. Fotoğraf: Panagiotis Moschandreou/The Guardian

Uzak ve yakın köylerde, bir zamanlar toplulukların canı ve ruhu sayılan kafeneia ortadan kayboluyor, nüfus azalmasını hızlandırıyor.

Exarchia’da, bölgenin yerlilerinin kurumsal kültüre bu denli tutkulu bir şekilde karşı çıkmasıyla birlikte, Charilaou Trikoupi ile Kallidromiou sokaklarının köşesindeki efsane kahve dükkanının kapanışı da aynı zamanda mahallenin geleneksel solcu kimliğini değiştirmeye yönelik organize bir çabanın parçası. Benzer biçimde, Exarchia’nın ana meydanında inşa edilen metro istasyonuna da öfke yükseldi; merkez-sağ hükümet, muhafazakârların çoğunun kendi ideolojisine bir hakaret olarak gördüğü bir ilçeyi temizlemenin yolu olarak öne sürdüğü bu istasyon, halkın biricik açık toplanma alanını elinden aldı ve artan polisleşmeye yol açtı.

“Exarchia, Athina’daki solcu ‘geri alım şehri’ kavramının uygulanabildiği belki de tek mahalle,” diyor Sosyal Araştırmalar Ulusal Merkezi’nden sosyolog Nicos Souliotis. “Devlet politikaları açıkça sosyal disiplin ve kontrolü dayatmaya yönelik. Mouria çevresinde gördüğümüz aktivizm, mahallenin kimliğini ve yerleşik yaşam biçimini savunmakla ilgili.”

Mouria’nın kapanışı, Yunanistan genelinde geleneksel kahve dükkanlarının gerilemesinin bir simgesi. Fotoğraf: Panagiotis Moschandreou/The Guardian

Maria Tsampra, kahve dükkanının eski bir yerlisi ve kapanan solcu günlük newspaper Eleftherotypia’nın eski çalışanlarından, sosyoloğun tam isabet ettiğine inanıyor.

Mouria’daki son porsiyon mezedesinden birini keyifle tüketen Tsampra, kahve dükkanının kapanışının, eklediği gibi, mahallenin “her şey kâr için” dönüşümünün de bir parçası olması nedeniyle “anı silme” konusunda da aynı ölçüde söz sahibi olduğunu söylüyor; işte bu yüzden aynı zamanda Athina’nın kalbindeki bir solcu üssünün kapatılması kadar önemli.

“Tarihi yeniden yazarak bizleri kontrol etmeye yönelik bir revizyonizm çabası var,” diyor Tsampra ve ardından bir gülümseme yakalıyor: “İşe yaramayacak. Mouria’da bir sığınak bulduk ve onu çok yakında unutmayacağız.”

Bu konularda daha fazlasını keşfedin

• Yunanistan
• Şehircilenme
• Misafirperverlik sektörü
• Avrupa
• Aşırı turizm
• haber